Overwegingen VOOR de aanschaf van een kajak

Als je qua model en eigenschappen een keuze hebt gemaakt uit zeekajak-modellen dan is het zinvol om ook nog na te denken over een aantal meer technische- of vormgevings-aspecten.

Materiaal van de kajak:

Als je een kajak kiest is het soms, afhankelijk van de kajaks die je op het oog hebt, ook belangrijk om na te denken over het materiaal waar van de kajak is gemaakt. Bijvoorbeeld in verband met kosten of de bestemming waarvoor je de kajak nodig hebt. Soms is het makkelijk en heb je bij een bepaald model de keus uit bijvoorbeeld PE of glasvezel of carbon. Maar dat is natuurlijk niet altijd zo.

Voor de moderne zeekajaks heb je de keus uit PE-, polyester-, Epoxy/carbon-, en diepgetrokken kajaks.

    Voor- en nadelen van de verschillende materialen:
  • PE
    • Zal niet snel kapot gaan. Daardoor is zo'n kajak vaak favoriet voor rotsige bestemmingen
    • Is echter vrijwel niet goed te repareren. Er zijn wel mogelijkheden, maar meestal blijft de reparatie toch een zwakke plek.
    • Vaart vaak wat zwaarder. Dat gold zeker voor het 1-laags PE. De modernere PE-constructies bestaan uit meer lagen en zijn daardoor stijver en strakker.
    • Een PE-kajak is zwaarder
    • De schotten voor de waterdichte compartimenten worden in de kajak gelijmd of gekit. Omdat PE moeilijk te lijmen is worden de schotten vaak gekit. Daarbij ontstaan er toch vaak lekjes langs de schotten waardoor je in een PE-kajak alle spullen die je droog wilt houden zeker in waterdichte zakken moet verpakken. Uitzondering zijn schotten die in de kajak gelast zijn of met een andere technologie waterdicht zijn bevestigd. Maar let op: dat is zeker nog niet overal het geval.
    • PE kajaks zijn meestal het voordeligst qua prijs
  • Polyester
    • Sterk
    • kwetsbaarder dan PE. Bij aanvaringen of hardhandig contact met rotsen kans op schade.
    • Makkelijk en onzichtbaar te repareren.
    • Stijf materiaal waardoor sneller dan PE-kajaks.
    • Compartimenten zijn100% waterdicht te maken door het lamineren van de schotten in de kajak.
    • Duurder dan PE
  • Epoxy/carbon
    • Laag gewicht. Dat is makkelijk als je de kajak moet optillen om op het dak van de auto te leggen. Te water heeft dat lage gewicht weinig zin, zeker niet als je er veel bagage in legt voor een trektocht. Je kunt je afvragen wat het dan helpt als je kajak zelf 10kg lichter is. Wel merk je dat je van stilstand uit startend iets meer kracht moet zetten bij een zwaardere kajak. Maar je kunt ook langzamer op gang komen. Tenzij je een wedstrijdvaarder bent.
    • Sterk
    • Mocht zo'n kajak toch beschadigd raken dan is reparatie soms moeilijker vanwege de kans op kanaalvorming ten gevolge delaminatie van de lagen.
    • Zo'n kajak heeft meestal de hoogste prijs.
  • Diepgetrokken kajaks. Hier gaat men voor productie van de kajak uit van vlakke kunststof platen die uit verschillende lagen met verschillende eigenschappen zijn gemaakt. Hiermee kan men de eigenschappen, sterkte, gladheid, taaiheid enz positief beïnvloeden
    • Vroeger waren zulke kajaks nog niet erg betrouwbaar omdat dek en romp op elkaar gelijmd moeten worden. Tegenwoordig zijn daarvoor echter veel betere lijmen of kit ontwikkeld.
    • Mooie strakke vorm van de kajak.
    • Afhankelijk van de keuze van het dieptrek materiaal: sterk en taai. Mocht zo'n kajak toch beschadigd raken dan is reparatie niet eenvoudig.
    • Omdat de productie van zo'n kajak zeer eenvoudig is, zal de kostprijs in de buurt van PE-kajaks liggen. Misschien soms zelfs goedkoper.
    • Waterdichtheid. Bij de het plaatsen van schotten in zulke kajaks heeft men een voordeel omdat men de lagen zo kan kiezen dat ze wel te lijmen zijn; dit in tegenstelling tot PE kajaks.

Ik heb met oog op veiligheid niet echt een voorkeur voor één van deze materialen voor een kajak. Alhoewel je met PE bij een rotsige kust minder kans loopt dat een aanvaring met een rots tot dramatische schade leidt.

Een roer of niet:

Het lijkt erop dat je de laatste jaren steeds vaker zeekajaks met een roer ziet.

Waarom zou dat zijn?

  1. Het kan zijn dat het roer een hulp is voor de vaareigenschappen van bepaalde kajak-ontwerpen. Immers, er is steeds meer vraag naar snellere kajaks. Dat realiseert men in het ontwerp met langere waterlijnen en met de svedeform. Een roer als hulpje kan dan nuttig zijn voor zo'n ontwerp.
  2. Een maatschappelijke trend: meer gemak. Of met minder vaardigheid toch moeilijker zeeën kunnen bevaren.
  3. Om sneller te kunnen varen helpt een roer omdat je dan minder energie in sturen hoeft te stoppen. Dat kan zowel met de trend naar snelheid als de wens voor meer gemak te maken hebben.

Ik zou het een goede zaak vinden dat als kajak-ontwerpers een kajak met roer ontwerpen, dat het dan een model wordt dat ook zonder het roer in slecht weer ook goed bestuurbaar blijft .

Voor het gebruik van een roer zie ik een paar nadelen:

  1. Een kajak met roer heeft het euvel dat het roer in korte hoge golven geheel of gedeeltelijk uit het water wordt getild tijdens het passeren van een golf. Dit afhankelijk van de grootte van het roerblad en hoe diep het steekt. De wind kan op zo'n moment de kajak heel makkelijk van koers af brengen.
  2. Als het blad uit het water komt dan reageert de kajak veel langzamer op het roer. In golven kan je jezelf dan best onzeker voelen met zo'n kajak omdat hij niet precies doet wat je wil. Of in ieder geval te traag. Door die traagheid loopt de kajak in golven makkelijk uit koers. In golven heb je juist een snelle respons nodig anders drukt de golf je de verkeerde kant op.
  3. Een beginner leert in een kajak met roer niet echt de basistechnieken voor zeekajakkers: opkanten en boogslagen maken.
  4. Een roer kan kapot gaan. Als kajakkers bovengenoemde technieken niet goed genoeg beheersen hebben ze een probleem als de betreffende kajak niet goed bestuurbaar is. Die kajaks zijn voor gebruik met roer ontworpen. Als het roer kapot gaat is de beheersbaarheid waarschijnlijk veel minder. Dit is uiteraard een algemene opmerking. Het testen van het roer is daarom een belangrijk punt ter overweging bij de aankoop.

Stel dat je een kajak met roer koopt, dan is het zeer verstandig om vaak preventief onderhoud aan het roersysteem te doen. Dit om te voorkomen dat, als je eens in zwaar weer zit, het stuursysteem defect raakt. Daardoor zou je onbestuurbaar kunnen worden of op zijn minst stuurproblemen kunnen krijgen.Klik hier voor een interessante anekdote op mijn weblog hierover. Die las ik in het verslag van Freya Hoffmeister over haar ronding van Zuid Amerika
Belangrijke punten om bij aankoop van een kajak met roer op te letten zijn dat de kajak van een ontwerp is waarin je niet echt afhankelijk van het roer bent. Ook het beoordelen van de roerconstructie op degelijkheid en betrouwbaar wordt geadviseerd.

In mindere mate geldt dit advies ook voor een kajak met variabele scheg: ook die kan kapot. Een ook dan is het een groot voordeel als de kajak zonder gebruik van de scheg bestuurbaar blijft.

Scheg of roer moeten dus betrouwbaar zijn.

Persoonlijk heb ik voorkeur voor een wendbare kajak omdat die geen roer of scheg nodig heeft in geval van nood zonder deze hulpmiddelen op koers te houden is.

Grote of kleine kuip:

Een kleine of een grote kuip Er zijn voor- en tegenstanders van grote- en kleine kuipen. Ze hebben allemaal hun eigen persoonlijke redenen.
Ieder moet natuurlijk zijn eigen keuze maken maar dit is toch niet zo eenvoudig als je alle aspecten meeweegt.
Voor de duidelijkheid: van een kleine kuip is de lengte kleiner of gelijk aan ca. 60cm

Daarom hierbij en overzicht met de voor- en nadelen:

    Voordelen van een grote kuip:
  • Makkelijker instappen. Aan een steigertje voor de club of op een strand is dat mijns inziens niet zo'n groot voordeel. Goed instappen is te leren.
    Een grote kuip kan wel handig zijn als je moet instappen in golven bij een moeilijke kust met rotsen of stenen. Dan kan je bij een kajak met grote kuip er in dieper water ernaast gaan staan, in de kuip gaan zitten en vervolgens je benen binnenboord halen.
    Nadelen van een grote kuip:
  • In brekende golven, zoals in de branding, kan het spatzeil makkelijker losschieten (implosie) doordat het water het spatzeil naar binnen drukt. Je zit dan met een kuip vol water. Of erger: zonder schotten heb je de kajak vol water. Met een heel strak spatzeil van neopreen is dat risico wel kleiner maar dat spatzeil vraagt veel kracht het spatzeil goed aan te brengen en daarvoor moeten er soms vaarmaatjes aan te pas komen om dat spatzeil dicht te krijgen.
  • In een kajak met grote kuip is de kans reëel dat je in een woelige zee of in de branding het contact van je knieën met het dek verliest en daardoor in het zitje verschuift. De kans is dan zeer groot dat je omslaat en moet uitstappen. Er zijn maar een paar modellen zeekajaks met grote kuip waarbij die kans klein is.
  • Een zeekaart die je op het dek onder de elastieken legt ligt ver weg en is, zelfs als je ver naar voren buigt, moeilijk af te lezen. Bovendien ben je dan door dat naar voren buigen minder stabiel in golven.
    Voordelen van een kleine kuip:
  • Uitstekend kniecontact met het dek in woelige zee en branding. Dit contact verlies je vrijwel nooit.
  • Vaak is de kajak makkelijker te eskimoteren door betrouwbaarder kniecontact.
  • Minimale kans op implosie van het spatzeil.
  • Zeekaarten uitstekend te lezen.
    Nadelen van een kleine kuip:
  • Lastiger instappen. Zoals boven vermeld is goed instappen te leren. Alleen bij dat instappen aan een rotsige kust heb je een uitdaging met een kleine kuip. Tenzij je daarvoor, samen met vaarmaatjes, een oplossing vind door bijvoorbeeld een vlotje te vormen.
Aan het afwegen van voor- en nadelen kan worden toegevoegd dat je voor gevorderde zeekajakvaarders het nadeel van de grote kuip, waarbij je kniecontact kunt verliezen en daardoor ook in het zitje verschuift, best een veiligheidsrisico mag noemen. Immers doordat zij vaker onder zwaardere omstandigheden kunnen varen, lopen ze ook meer kans daarop.

Snelheid:

Je kunt je ook afvragen hoe snel de kajak moet zijn die je wilt kiezen.

Soms denken mensen: ik ben niet zo sterk dus koop ik maar een snelle kajak. Zoals elders op deze site beschreven heb je veel kracht nodig om het volle potentieel van een snelle kajak te benutten. Gevoelsmatig denk ik dat zo'n snelle kajak bij weinig kracht wel wat lichter zal varen; tot een zekere snelheid als de wrijving te veel toeneemt.
Wel is het zo dat snelle kajaks bijna altijd minder stabiel zijn. Dus je een keer slecht weer hebt dan heb je niets aan die kajak. Voor beginners is zo'n keuze sterk af te raden.

Ben je geen beginner en kan je een snelle kajak wel de baas, dan kan je ook serieus afvragen wat het nut voor jou is als je met een tocht meevaart en je tochtgenoten in minder snelle kajaks varen. In dat geval zit je jezelf te vervelen omdat je maar wat hoeft te lepelen met je peddel. Of andersom: je vaart in je eigen tempo vooruit zodat je tochtgenoten de hele tocht alleen je achterkant zien. In dat geval wordt je een asociale peddelaar die slecht groepsgedrag vertoont en waarop je tochtgenoten niet op kunnen rekenen voor hulp.
Als je op die manier wilt kajakvaren kan je het beste aansluiten bij een groepje peddelaars waar men alleen maar snelle kajaks heeft.
Of koop een snelle EN een wat minder snelle kajak.

Schot achter het zitje:

Vaak wordt een schot vlak achter het zitje aangebracht. Vroeger zat dat schot op enige afstand achter het zitje. Vermoedelijk omdat het makkelijker is dat schot goed te lamineren en ook omdat in de begindagen van het zeekajakvaren op het dek achter het zitje een handpomp werd bevestigd om de kuip na omslaan te kunnen leeg pompen . Tegenwoordig worden deze pompen niet meer toegepast.

    Het voordeel van zo'n schot vlak achter het zitje is:
  • je hebt een waterdicht dag-compartiment achter het zitje. Daar kan je zonder uitstappen makkelijk bij
  • Bij omslaan heb je veel minder water in de kuip. Water dat ook nog eens makkelijker met een x-redding is te lozen door de redder die hem leegt. Ook zorgt deze kleinere hoeveelheid water in de kuip dat je stabieler zit na een natte re-entry waarbij het water nog in de kuip staat.
  • Dekconstructie is sterker. Belangrijk bij het instappen waarbij de peddelaar eerst op het achterdek moet gaan zitten.
Een kajak met een schot dat verder achter het zitje is geplaatst heeft daarentegen als voordeel dat het een grote open ruimte heeft. Deze ruimte is weer heel erg makkelijk tijdens een trektocht op een regenachtige dag omdat je daarin, nadat je al je compartimenten in je tent droog hebt ingepakt, als laatste je kleddernatte tent achter het zitje kunt opbrengen. Ook je drinkwatervoorraad kan je daar veilig opbergen zonder zorgen over natte bagage als gevolg van eventuele lekkage van je drinkwaterzakken of -containers.

Kleur van de kajak:

Als je kijkt naar het ontwerp van een kajak is kleur misschien een randverschijnsel. Toch is het belangrijk genoeg dit even aan te stippen.

    Vooral vanuit de veiligheidsgedachte is het belangrijk om goed zichtbaar te zijn:
  • Voor de scheepvaart ter voorkoming van overvaren worden.
  • Als je in problemen bent zodat je gezien en dus gevonden kunt worden.
  • Ook als je met een groep vaart is het erg praktisch als iedereen goed zichtbaar voor elkaar is.
Gelukkig zijn er een paar kleuren welke je goed zichtbaar maken:
Oranje Safety Orange (Blaze Orange)
Hex: #FF6600
RGB: 255, 102, 0
oranje
Geel safety yellow :
HEX: #EED202
RGB: 238/210/2
geel
Zwart Black:
HEX: 000000
RGB:0-0-0
zwart
Robin eggs blue Hex : #00CCCC
RGB: 0, 204, 204
robin-eggs-blue
lime green Hex: #BFFF00
RGB: 191, 255, 0
lime-green

Oranje en geel zijn natuurlijk zeer bekend. De meningen zijn verdeeld over wat de beste kleur is. Ze hebben zo hun eigen toepassing: afhankelijk van lichtval en tijd van de dag is soms geel beter zichtbaar (als het minder zonnig is) en soms oranje (zonnig weer).
Daarom lijkt een combinatie van geel en oranje goed: bijvoorbeeld romp geel en dek oranje. Of andersom als je niet de hele tijd tegen oranje wilt aankijken.

Zwart is in tegenstelling tot wat je zou denken verrassend goed zichtbaar: gewoon door het contrast met de omgeving: ook 's nachts.
Vissers schijnen zwarte visattributen zoals boeien en vlaggen beter te kunnen zien.

Er zijn ook kleuren die je beter kunt vermijden: blauw, groen, grijs.
En ook is wit geen goede kleur: in brekende golven zul je niet erg zichtbaar zijn.
Ook rood schijnt een minder goede kleur te zijn omdat die kleur in het donker veel donkerder lijkt dan andere kleuren.

Voetpomp, handpomp, of niet:

Voor gebruik op zee vind ik een pomp één van de meest belangrijke uitrustingstukken voor die gelegenheden waarbij je kunt omslaan. Zelfs al kan je zo goed eskimoteren dat je denkt dat het nooit zal mislukken, geldt de pomp toch als een vangnet.
Een vangnet voor als je onverhoopt een keer zwak, ziek of misselijk bent. Een tik van bijvoorbeeld een peddel hebt gehad. Een aanvaring gehad met een kajak of een drijvende zware balk. Enz., enz., Dus omstandigheden waardoor je toch bent omgeslagen.

Natuurlijk is het zo dat je wel op steun van je vaarmaten moet kunnen rekenen als je bent omgeslagen, de eskimorol niet is gelukt, en ze je met een X-redding weer in je kajak kunnen helpen. Maar er zijn omstandigheden denkbaar waarin je jezelf moet kunnen redden (bijvoorbeeld met een re-entry) en dan heb je een pomp nodig om niet in een plas water te moeten varen: dat is koud en minder stabiel.

Tijdens mijn redding met Willem Molengraaf heb ik ook heel hard een pomp nodig gehad (die ik niet had in de testkajak) omdat ik was omgeslagen tijdens het redden en wel weer met re-entry was ingestapt, maar daarna nog een hele tijd in koud water heb moeten zitten waardoor ik het op den duur toch wel erg (lees: te) koud had gekregen.
Klik hier om hele verhaal daarover te lezen.

    Nu klinkt bovenstaande misschien tamelijk extreem, maar er zijn ook praktischer omstandigheden waarin een voetpomp handig is als je wel reddende vaarmaten bij je hebt:
  • Namenlijk als je omslaat in koud water en weer zo snel mogelijk in je kajak wilt zitten. De redder hoost je kajak dan niet leeg maar assisteert je alleen tijdens het instappen in een volle kajak. Daarna kan je op je gemak de kajak leegpompen. Als je de re-entry&rol beheerst is dat natuurlijk nog sneller
  • Als je omslaat in een golvende zee of in brekers. Dan is een X-redding niet (helemaal) verantwoord. Ik heb wel eens kajaks boven het Bornrif in brekende golven over elkaar heen zien tuimelen omdat ze toch probeerden een X-redding uit te voeren. Zelf heb ik bij die gelegenheid de mensen alleen maar in hun volle kajak gezet en gezorgd dat ik voor de volgende breker al weer weg was van de geredde.
  • Als je wel vaarmaten bij je hebt kan het ook nog voorkomen dat je jezelf moet redden. Stel dat je omslaat in golven van 2 meter, zoals we die zelf bij de oversteek Huisduinen-Noorderhaaks hebben gehad, en je buiten beeld van je vaarmaten bent. Misschien was je achtergebleven en missen je ze niet direct. Wachten tot ze je hebben gevonden kan lang duren en bovendien kunnen daar schepen voorbij komen en als zwemmer ben je dan tamelijk hulpeloos. Een zelfredding met re-entry&roll lijkt me dan echt noodzakelijk. En het is in die golven dan wel handig als je de kajak kunt leegpompen. En omdat je in die golven je peddel met twee handen moet vasthouden is een voetpomp zeer praktisch.

Je hoort wel eens het argument dat een pomp alleen nodig is om te oefenen en dat je de pomp nooit in het echt gebruikt.
Misschien is dat wel waar, maar je weet nooit of die ene keer dat je de pomp wel hard nodig hebt voor je veiligheid, je een keer zal overkomen. Het zelfde geldt bijvoorbeeld voor het gebruik van een zwemvest: dat heb je toch ook altijd aan!

Het is bij die voetpomp wel belangrijk dat je hem ook kunt gebruiken. Daarvoor moet je regelmatig oefenen; liefst in buitenwater.

Ik heb een keer een artikel gelezen dat ging over een ervaren vaarder die wel eens pochte in geen 20 jaar te zijn omgeslagen. Ik geloof dat deze persoon daarom ook niet oefende in reddingen, gewoon omdat hij vertrouwde op zijn ervaring. De schrijver van het artikel vond dat wel knap, maar boog dat om in de stelling dat als deze persoon eens een keer wel in de problemen zou komen ('k herinner me niet of beschreven was dat dit ook gebeurd was) hij niet de "blindelingse" routine van een (zelf)redding zou kunnen uitvoeren. Waarschijnlijk zou alles langzaam en onhandig gaan. Gezien zijn ervaring gaat er pas wat mis als de omstandigheden echt grimmig zijn. En of hij het dan redt met een zelfredding zonder routine blijft de vraag.

Dus: oefenen is het belangrijkste middel om je procedures en handelingen eigen te maken, die je later, als het echt is, blindelings moet kunnen uitvoeren. Het normale varen, zoals je het noemt, kan heel makkelijk omslaan in een real-life-oefening.

Als iemand daar tegenin brengt: "hoe vaak gebeurt dat nou" dan kan je bedenken: "het hoeft maar 1 keer te gebeuren zonder goede afloop" .

Ik zou als stelling willen brengen: een voetpomp is een echte levensverzekering, ook al gebruik je de pomp (bijna) nooit.

Wat mij betreft ligt de voetpomp op hetzelfde vlak als een wetsuit cq. droogpak of een zwemvest.
Je draagt dat op zee ook al heb je het niet nodig: je gaat er toch vanuit dat je nooit omslaat!
Je draagt in zwaar weer toch ook geen comfortabel, reukloos, warm fleece pak ipv zo'n stinkend rubberpak?
Dus waarom dan ook geen voetpomp in je kajak?

    Inbouw van een voetpomp
  • rechtstreeks op het voorste schot (het schot moet daarvoor wel stevig zijn en goed aan de kajak gelamineerd). Schotten in een PE-kajak zijn vrijwel nooit geschikt om daar een pomp op te bevestigen vanwege de kracht die je erop uitoefent.
  • op de voetensteun als je een stang als voetensteun hebt
  • voetplaatEr bestaan ook voetensteunen in de vorm van een plaat die met aluminium strips tegen de zijkant van de kajak zijn geschroefd. Hierop kan je eenvoudig een voetpomp vastschroeven. Deze optie is zelf ook te maken en past in vrijwel elk type kajak.
    Klik hier voor een uitwerk idee
    Je kunt ook mijn blogpost hierover bekijken

Naast een voetpomp is er nog de optie: elektrische pomp. Dat is natuurlijk makkelijker pompen. Maar de oplossing die je daarvoor kiest moet wel heel bedrijfszeker zijn. Dus zonder kortsluiting en een accu die je niet in de steek laat. In de praktijk is de elektrische installatie kwetsbaar in een vochtige zeekajak tenzij je het professioneel voor elkaar hebt.

Ten slotte: de handpomp.
Dat is op zich ook een praktisch gereedschap. Als je in een groep paddelt dan gebeurt het vaak dat iemand die is omgeslagen, weer in zijn of haar kajak wordt geholpen. Daarna blijft men nog in een vlotje liggen met 2 of 3 kajaks totdat de betreffende kajak weer is leeggepompt. Je kunt je waarschijnlijk wel voorstellen dat je dat alleen en zonder steun van je vaarmaten maar moeilijk kunt klaren in een golvende zee.
Ik pleit ervoor dat je bent voorzien van een voetpomp en tevens een handpomp bij je hebt. Je kunt iemand anders helpen pompen om sneller leeg te zijn. Je kunt ook een compartiment waar water is ingelopen leegpompen zonder naar de kant te hoeven gaan. Zo zijn er best momenten denkbaar waarop je de handpomp kunt inzetten.

Stellingen

Elke zeekajak heeft voor en nadelen.

De meeste zeekajakkers kopen eerst een kajak en gaan dan een test erover lezen

Elk kajak-ontwerp is een compromis

Als de kajak je goed past kan je wennen aan de minpunten

Een kajak wordt veel beter als je de kajak aanpast aan je lichaamsbouw

Je hoeft geen kajak-test te lezen; je kunt een kajak makkelijk zelf testen.